دموکراسی در کپنهاگ

۱ دی ۱۳۸۸, ۰۹:۲۲ شهریار عیوض‌زاده زمین و انسانهایش

برای کپنهاگ هیچ چیز نگفتم و هیچ چیز ننوشتم، تقریبا هیچ جا. دلیل این مسئله بخشی از این بود که از فرط سیل اشتغالات ذهن، نفسم در نمی‌آمد که صدایم دربیاید، یک بخشش هم این بود که مشمول “هین سخن تازه بگو” نبودم و بخش دیگرش هم این بود که تازگی‌ها دقت می‌کنم و یا دوست دارم دقت کنم که حرفی که برای محیط زیست به فارسی می‌زنم ارتباطش، تاثیرش، زمینه‌اش این‌جایی باشد. روی هوا نباشد، خود بازارگرمی نباشد، تفرج کلامی نباشد، فوتبال ژورنالیستی نباشد، مال آن‌ور آب نباشد، مال همه جهان منهای ایران نباشد …. شاید از جهان گرمایی گفتن از این گونه‌ها نباشد اما از کپنهاگ گفتن برایم از خیلی جهات از این گونه‌ها بود …. این را نمی‌دانم که کجا دیدم؛ توی فیلم تایتانیک نسخه قدیمی دیدم؟ از خودم چندتا تصویر را میکس کرده‌ام؟ نمی‌دانم … کشتی داشت غرق می‌شد و طرف به طور اساسی داشت پیانو می‌زد. نه این که فکرش نباشد بلکه اتفاقا خیلی آگاهانه و در عین لمس عمق فاجعه هیچ کار دیگر جز این نداشت که پیانو بزند ….

حالا فقط در باب یک خبر از پس‌رخدادهای کپنهاگ چیزی به ذهنم رسید که بگویم و آن خبر این است که چین از بعضی طرف‌ها محکوم شده که در رسیدن جهان به یک توافق عملیاتی و الزام‌آور خلل ایجاد کرده. و البته چین هم با ادبیات نسبتا آشنایی این حرف را محکوم کرده. کلا چین و آمریکا دو کشور اصلی شمرده می‌شوند که سستی عدم الزام را در این فرایند گنجانده‌اند و البته این دو نفرات اول و دوم تولید گازهای گلخانه‌‌ای هستند. هر دوی این‌ها دلایلی برای این کار می‌توانند داشته باشند. دلیل ساده و نخست می‌تواند این باشد که در هنگام برف رُفتن، کسی که بامش از بقیه بیشتر باشد زحمتش و هزینه‌اش بیشتر است. آن کسانی که در جایگاه بعدی ایستاده‌اند می‌دانند که اگر این کار به آنها A واحد زحمت وارد می‌کند برای رقیبت بالاتر آنها A+ واحد اضافه می‌کند و این یعنی کم کردن فاصله‌ی رقابت. اما کسانی که در مکان اول ایستاده‌اند خیلی این موضوع را خوش نمی‌دارند.

اما در کنار همه این‌ها چیز دیگری هم هست و آن حس مسئولیت است. مسئولیت در باب زندگی و در باب دنیا و مردمانش. باور کنید که این فاکتور ناچیز که تقریبا همه جا ادعا می‌شود که اول و آخر سیاست است و در آن سو همه می‌گویند که هیچ جایی در سیاست ندارد؛ باز به نظر من به صورت مینیمال اما خیلی موارد به صورت تعیین کننده نقش خودش را بازی می‌کند.هم بودش نقش بازی می‌کند و هم نبودش. وقتی که مردم کشورت خودشان با دست خودشان، با حس خودشان، با رای خودشان تو را انتخاب کرده باشند و بتوانند که تو را با همین دست و حس و رای جا به جا کنند تو مجبوری که هر روز به دست و حس و رای آن‌ها نگاه کنی. آن وقت اصلا در کار و بار سیاست، واژه «مردم» برایت اهمیت پیدا می‌کند. یک جورهایی تو نسبت به کل «مردم» احساس مسئولیت می‌کنی. مهم این نیست که توی اسم کشورت کلمه‌ی «خلق» باشد، مهم این است که این حس را داشته باشی. حالا ممکن است که این حس مسئولیت را یک جورهایی پس بزنی و نهایتا بر اساس منافع شخصی و حزبی و صنایع حامی حزبت عمل کنی. این کاملا ممکن است؛ اما خدا نکند که اصلا این حس درونت نباشد. اصلا منشائی برای این حس وجود نداشته باشد. وقتی که تو برآمده از دست و حس و رای مردم نباشی، وقتی که بدانی برای آمدن و ماندنت نباید به چشم آن‌ها نگاه کنی؛ آن وقت است که راحت واژه «مردم» را بیرون می‌گذاری و به جایش دولت و حزب و جناح و کشور می‌گذاری. آن وقت است که احمقانه‌ترین کار این می‌شود که خودت را در بازی کپنهاگ ملزم به این کنی که کمتر زمین و مردمانش را به پرتگاه گرمایش جهانی هل بدهی.

شاید بتوان امیدوار بود که روزی بر اساس مجاهدت مبلغان پاسداری از محیط زیست و روشن‌گری در افکار مردمان، سیاستمداران کشوری مثل آمریکا هم مجبور شوند برای یک توافق محیط زیستی پای‌کارتر باشند – همانطور که به نظر می‌رسد در دولت جدید آمریکا یک تفاوت‌هایی با دولت قبلی ایجاد شده – اما چه کسی می‌تواند امیدوار باشد که مجاهدت‌ها و آگاه‌سازی‌های مبلغان پاسداری از محیط زیست در کشوری همچون چین حتی اگر باعث آگاهی خلق و مردمان شود باز باعث شود که سیاست‌مدار چینی پای یک تعهد الزام‌آور را که رشد صنعتی چین – به مثابه یک دولت و نه به مثابه یک خلق– را دچار چالش می‌کند، امضا کند؟